Karmienie piersią noworodka i niemowlęcia jest nie tylko naturalną i biologiczną zdolnością w jaką natura wyposażyła kobietę. Mleko jest najbardziej prawidłowym sposobem odżywiania małego dziecka, ze względu na jego postać fizyczną, skład chemiczny i warunki w jakich jest przechowywane. Ponadto jest bogatym źródłem hormonów, których noworodek nie wytwarza, a potrzebuje do życia.

Noworodek rodzi się z trzema bezwarunkowymi odruchami: oddychaniem, połykaniem i ssaniem. Wystarczą one, aby zapewnić mu funkcjonowanie podstawowych czynności życiowych – pobieranie tlenu, pobieranie pokarmu oraz jego transport z jamy ustnej do żołądka. Ssanie, które jest cechą charakterystyczną wszystkich ssaków, jest uzależnione od postaci fizycznej pokarmu i jego źródła. Dlatego noworodki żywią się mlekiem, dostępnym w postaci cieczy. Pochodzi ono z gruczołów sutkowych, które dzięki wykształconej brodawce umożliwiają fizjologiczny przebieg ssania.

Mleko kobiece jest zawsze ciepłe, sterylne i gotowe do spożycia. Ulega strawieniu dwukrotnie szybciej niż mleko sztuczne czy krowie, ponieważ ma lepsze właściwości mechaniczne, zawiera mniejsze krople tłuszczu, mniejsze i bardziej miękkie grudki białek. Ponadto zwiększa kwasowość w jelicie noworodka, co ma pozytywny wpływ na budowanie jego odporności przed zakażeniami pokarmowymi. Niemowlę karmione naturalnie jest szczuplejsze, rzadziej cierpi na anemię i krzywicę niż dziecko karmione sztucznie. Białko mleka kobiecego zawiera 30–40% kazeiny i 60–70% białek serwatkowych oraz trzy aminokwasy posiadające w swym łańcuchu siarkę: metioninę, cysternę i taurynę, które są niezbędnym budulcem organizmu człowieka. Tauryna dodatkowo odgrywa dużą rolę jako neuroprzekaźnik w mózgu i siatkówce.

Głównym węglowodanem zawartym w pokarmie matki jest laktoza. Cukier ten stanowi podstawowe źródło energii dla noworodka i jest substratem potrzebnym przy rozwoju powiększającego się mózgu. Laktoza ponadto wspomaga wchłanianie wapnia. Drugim pod względem ilości składnikiem mleka kobiecego są tłuszcze, w większości to triglicerydy (98%) oraz z fosfolipidy i tzw. „dobry” cholesterol wysokiej gęstości (HDL). Lipidy obok laktozy są ważnym źródłem energii, dostarczają bowiem 50% kalorii. Chronią dziecko przed zakażeniami wirusowymi i pasożytniczymi (na przykład lambliozą), a także są głównym budulcem ośrodkowego układu nerwowego. Kwas linolowy i linolenowy z grupy wspomnianych triglicerydów wchodzi w skład długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (tzw. NNKT), bez których organizm człowieka, zwłaszcza tkanka nerwowa, nie mógłby się prawidłowo rozwijać.

Mleko kobiece zawiera także czynne hormony peptydowe i niepeptydowe. Są to najważniejsze hormony, które opowiadają za prawidłowy rozwój niemowlęcia i funkcjonowanie jego ciała. To miedzy innymi tyroksyna i trójjodotyronina, które są odpowiedzialne za wzrost komórek i prawidłowe trawienie cukrów. Podnoszą temperaturę ciała i wpływają pozytywnie na energię życiową, dzięki nim wchłaniane są witaminy. Kortyzon przyspiesza metabolizm, korzystnie wpływa na pracę nerek, ma działanie przeciwzapalne, zwiększa ilość czerwonych ciałek krwi. Insulina decydująco wpływa na trawienie cukru. W mleku znajdują się hormony płciowe, oraz regulacyjne peptydy żołądkowo-jelitowe. Pokarm matczyny zawiera także naskórkowy czynnik wzrostu, który powoduje wzrost i dojrzewanie nabłonka płuc, oraz przyspiesza gojenie się jego uszkodzonych fragmentów, co jest niezwykle ważne w przypadku karmienia wcześniaków.