Małe dziecko nie jest miniaturką człowieka dorosłego. Jego ciało znacznie różni się budową, proporcjami i funkcjonowaniem. Przez pierwsze tygodnie maluch jest całkowicie bezradny i nie nawiązuje kontaktu z otoczeniem, w przeciągu roku jego układ nerwowy rozwija się tak, że zaczyna samodzielnie chodzić, mówić pierwsze słowa i rozpoznawać niektóre twarze.

Najbardziej charakterystyczną cechą budowy noworodka jest bardzo duża głowa, która stanowi 1/4 długości całego ciała. U człowieka dorosłego proporcja ta kształtuje się na poziomie 1/8. Obwód główki dziecka wynosi 34–36 cm i u donoszonego noworodka powinien być większy o 1–2 cm od obwodu klatki piersiowej. Tak duża głowa świadczy o dużej masie mózgu, który waży 350–400 g i stanowi aż 14% masy całego dziecka, natomiast u człowieka dorosłego mózg to jednie 2% masy całego ciała. Zjawisko to jest ewolucyjną spuścizną homo sapiens.

Rozwój mózgu bowiem u człowieka związał się z zwiększeniem jego rozmiarów, co pociągnęło za sobą konieczne powiększenie czaszki. Jednocześnie zmiana postawy z czteronożnej na dwunożną doprowadziła do zmniejszenia i deformacji kobiecej miednicy. Noworodki musiały zacząć się rodzić wcześniej, kiedy były mniejsze, ale nie kosztem mózgu, który musiał być maksymalnie wykształcony. Główka zatem zachowała optymalne rozmiary tak, by zmieścić się w kanale rodnym, a zmniejszeniu uległa reszta ciała i organy wewnętrzne. Dlatego ludzki osesek jest najsłabszym osobnikiem wśród wszystkich ssaków.

Ewolucja zostawiła jeszcze jedno piętno na fizjologii porodu. Zmiana postawy i zmiana położenia kości kanału rodnego względem siebie, doprowadziła do tego, że dziecko musi wykonać obrót, by zmieścić główkę a potem barki w między kolcami kulszowymi. Prowadzi to do tego, że rodzi się z twarzą zwrócona w kierunku pośladków, a następnie zwraca się do jednego z ud matki. Z tego powodu kobieta nie może wydobyć go własnoręcznie, bo złamałaby mu kręgosłup, nie może też otrzeć mu śluzu i wydzielin z okolicy jamy ustnej i nosowej. Dlatego człowiek potrzebuje pomocy przy narodzinach.

Aby główka mogła swobodnie przecisnąć się przez miednicę matki, kości czaszki są luźno połączone i tylko częściowo skostniałe. Na szczycie głowy oraz nad częścią potyliczną znajdują się dwa ciemniaczka – fragmenty niezarośniętych brzegów kośćca. Między głównymi częściami czaszki leżą szwy, dzięki którym w czasie porodu płaszczyzny kostne mogą się na siebie nałożyć zmniejszając obwód. Dlatego często w pierwszych dobach życia noworodki mają zniekształcone i lekko wydłużone główki. Szwy i ciemiączka zarastają w okolicach 18. miesiąca życia.

Noworodek ma krótkie kończyny, a środek ciężkości ciała, który u dorosłych znajduje się powyżej spojenia łonowego, przesunięty w okolice pępka. W czasie następnych lat kończyny będą się znacznie wydłużały, powiększenie głowy zaś będzie przebiegało wolniej. Tuż po porodzie dzieci często mają lekko ugięte kończyny, ponieważ w jamie macicy przebywały w pozycji zgięciowej. Stopniowo przyzwyczajają się do pozycji grzbietowo-wyprostnej, a około 3 miesiąca życia zaczynają się oswajać z grawitacją. Wówczas rozwój niemowlęcia zaczyna nabierać tempa i potrafi ono już unieść głowę w pozycji na wznak. Po 5–6 miesiącach siada, a po 9 miesiącach trzyma prostą postawę, a po 12 wykona pierwszy kroczek. Dziecko w ciągu okresu noworodkowego przybiera 500–600 gram, a w ciągu kolejnych miesięcy średnio 800–900 gram. Później tempo przyrostu masy maleje. Pod koniec 1. roku życia zdrowe niemowlę waży 7 kg i mierzy 23–25 cm.